Zafałszowanie żywności w rozumieniu ustawy o jakości handlowej obejmuje od 16 września 2026 r. produkt bez wymaganego oznakowania, produkt o składzie niezgodnym z przepisami, produkt z nieprawdziwą nazwą lub danymi w oznakowaniu oraz produkt zmieniony tak, że ukrywa rzeczywisty skład.

Najważniejsze w skrócie

  • Zafałszowanie żywności obejmuje od 16 września 2026 r. także produkt bez oznakowania wymaganego w przepisach o jakości handlowej.
  • Warunek istotnego naruszenia interesów konsumentów finalnych stoi w nowym brzmieniu tylko przy lit. d.
  • Art. 39k przewiduje do roku pozbawienia wolności, a przy znacznej wartości towaru do 3 lat.
  • IJHARS może żądać korespondencji e-mail i dostępu do systemów teleinformatycznych kontrolowanego.

Zafałszowanie żywności w nowym brzmieniu ustawy o jakości handlowej

16 września 2026 r. weszła w życie ustawa z 17 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, Dz.U. poz. 1154. Ogłoszono ją 1 września, a zaczęła obowiązywać po 14 dniach. Przede wszystkim zmienia definicję, od której zależy, czy dział jakości ma do czynienia z wadą, czy z zafałszowaniem. W efekcie zafałszowanie żywności oznacza teraz cztery osobne sytuacje. Każda z nich wystarcza samodzielnie, ponieważ ustawa łączy je spójnikiem „lub”.

Art. 3 pkt 10 ustawy w tekście jednolitym z 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 1980, miał dotąd jedną konstrukcję. Produkt uznawano za zafałszowany, gdy niezgodności lub zmiany „w istotny sposób” naruszały interesy konsumentów finalnych. Zmiany musiały też mieć na celu ukrycie rzeczywistego składu. Z kolei nowe brzmienie rozbija definicję na litery a, b, c i d.

Element definicjiDo 15 września 2026 r.Od 16 września 2026 r.
Brak oznakowanianie występowałlit. a, produkt bez oznakowania wymaganego przepisami
Skład niezgodny z przepisamiobjęty warunkiem istotnościlit. b, bez warunku istotności
Nieprawdziwe dane w oznakowaniuskład, pochodzenie, daty, netto, klasapochodzenie, daty, netto, klasa, odmiana, typ handlowy
Ukrycie składuzmiany „mające na celu” ukryciezmiany „powodujące” ukrycie, lit. d
Warunek istotnego naruszeniadla całej definicjizapisany przy lit. d

W praktyce zakres definicji wyraźnie się poszerza. Przy lit. d wystarcza bowiem skutek w postaci ukrycia składu. Przy lit. a, b i c ustawa w ogóle nie zapisuje warunku istotnego naruszenia interesów konsumenta.

Cztery przesłanki z art. 3 pkt 10 na przykładzie liofilizatu

Lit. a obejmuje produkt bez oznakowania wymaganego w przepisach dotyczących jakości handlowej. IJHARS opisuje to prosto: za zafałszowany może zostać uznany artykuł oferowany bez podstawowych informacji na opakowaniu. Tak podaje komunikat inspekcji z 16 września 2026 r. Dla worka z liofilizatem w obrocie B2B oznacza to kompletną etykietę partii.

Lit. b dotyczy składu niezgodnego z przepisami o jakości handlowej. Jeżeli przepisy nie określają składu danego liofilizatu, punktem odniesienia w praktyce staje się jego nazwa i wykaz składników. Dlatego nazwę i skład zapisz w specyfikacji tak samo jak na etykiecie.

Lit. c wymienia nieprawdziwe dane w oznakowaniu. Chodzi o nazwę, pochodzenie, termin przydatności, datę minimalnej trwałości, zawartość netto, klasę jakości, odmianę i typ handlowy. Co więcej, odmiana i typ handlowy pojawiły się w definicji po raz pierwszy. Jeśli w specyfikacji deklarujesz odmianę owocu, ta deklaracja podlega teraz ocenie pod kątem prawdziwości.

Lit. d opisuje zmiany, także w oznakowaniu, które powodują ukrycie rzeczywistego składu lub innych właściwości. Tylko przy tej literze stoi warunek istotnego naruszenia interesów konsumentów finalnych. Na przykład może to być dodatek barwiącego proszku, który maskuje niższą zawartość owocu.

Krajowe rozporządzenie o znakowaniu i jego zakres

Rozporządzenie MRiRW z 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych, Dz.U. z 2015 r. poz. 29, wydano na podstawie art. 15 pkt 1 tej samej ustawy. Obejmuje ono na przykład miody pitne, wina owocowe, soki i dżemy. Nie zawiera przepisów szczegółowych dla suszonych ani liofilizowanych owoców. Oznakowanie liofilizatu ocenisz więc przede wszystkim według rozporządzenia (UE) nr 1169/2011.

Przestępstwo z art. 39k i kary pieniężne za zafałszowanie żywności

Art. 39k to nowy przepis karny. Kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadza do obrotu artykuły zafałszowane, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeśli towar ma znaczną wartość, kara wynosi do 3 lat pozbawienia wolności.

Oba warunki przestępstwa muszą wystąpić łącznie. Zatem musi zajść wprowadzenie do obrotu oraz cel w postaci korzyści majątkowej. Bez celu korzyści majątkowej zastosowanie ma odpowiedzialność administracyjna z art. 40a.

Art. 40a ust. 1 pkt 4 pozostał bez zmian. Za wprowadzanie do obrotu artykułów zafałszowanych grozi kara do 10 % przychodu z poprzedniego roku rozliczeniowego, nie niższa niż 1000 zł. Z kolei przedsiębiorca bez przychodu zapłaci do dwudziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Tak stanowi ust. 5b tego artykułu.

Ponadto nowe ust. 3b, 3c i 3d porządkują zbieg obu trybów wobec osoby fizycznej. W razie wszczęcia postępowania karnego organ nie wszczyna postępowania o karę pieniężną za ten sam czyn. Jeżeli je wszczął, zawiesza je do końca sprawy karnej. Po prawomocnym skazaniu decyzję o karze uchyla się z urzędu, a pobraną kwotę zwraca z odsetkami.

Próg bagatelności i kary za dokumenty

Ust. 5e wprowadza próg bagatelności dla kar z ust. 1 pkt 3 i 8. Organ nie wszczyna postępowania, gdy wartość kontrolowanych artykułów jest mniejsza niż 2 % przeciętnego wynagrodzenia. Kontrolowany nie może przy tym przyczynić się do nieprawidłowości, a wada nie mogła wprowadzić konsumenta w błąd. Wszystkie trzy warunki muszą wystąpić łącznie. Tym samym próg nie obejmuje zafałszowania z pkt 4.

Pkt 3 dotyczy produktów, które nie odpowiadają jakości handlowej z przepisów lub jakości deklarowanej w oznakowaniu. W takim przypadku grozi kara do pięciokrotności uzyskanej korzyści, nie niższa niż 500 zł. Ta ścieżka dotyczy liofilizatu, gdy parametr odbiega od jakości zadeklarowanej w oznakowaniu.

Nowe uprawnienia IJHARS przy kontroli dokumentacji zakupowej

Art. 24 ust. 1 pkt 3 w nowym brzmieniu pozwala kontrolującym żądać dokumentów, korespondencji e-mail i informatycznych nośników danych. Obejmuje także dostęp do systemów teleinformatycznych innego podmiotu, jeśli zawierają dane kontrolowanego. W praktyce kontrola obejmie korespondencję z dostawcą o zmianach receptury lub pochodzenia.

Art. 10 ust. 2b rozszerza kontrolę przywozu spoza UE. Inspekcja sprawdzi także artykuły spoza wykazu towarów kontrolowanych obowiązkowo. Obejmie również partie mniejsze niż minimalne ilości z wykazu. Warunkiem jest uzasadnione podejrzenie niezgodności z wymaganiami jakości handlowej.

Art. 17 ust. 1 pkt 7a i ust. 1a tworzą podstawę współpracy z organami ścigania. W tym celu porozumienia zawiera Główny Inspektor z Prokuratorem Krajowym, Komendantem Głównym Policji, Szefem KAS oraz Komendantem Głównym Straży Granicznej. Z kolei art. 24e nakłada na prokuratora obowiązek zawiadomienia Głównego Inspektora o postępowaniu z art. 39k.

Art. 32 ust. 3b otwiera laboratoria GIJHARS dla sądów, prokuratury i innych organów. Następnie wyniki badań trafiają do wnioskującego w ciągu 14 dni od przekazania dowodu zapłaty. Dla sądów i prokuratury w sprawach z art. 39k badania są bezpłatne.

Art. 23a i art. 39f dotyczą sprzedaży internetowej. Dzięki temu inspekcja może żądać od podmiotu przetwarzającego dane informacji identyfikujących sprzedawcę. Postępowanie wyjaśniające w sprawie informacji o jakości trwa najwyżej 30 dni.

Zafałszowanie żywności w danych unijnej sieci FFN

EU Agri-Food Fraud Network działa od 2013 r. i łączy Komisję z punktami kontaktowymi państw członkowskich, Szwajcarii, Norwegii i Islandii. Opis sieci znajdziesz na stronie Komisji Europejskiej. W ten sposób sieć wymienia informacje między inspekcjami, policją, służbami celnymi i prokuraturą.

Raport miesięczny FFN za czerwiec 2026 r. wykazał 215 podejrzeń z 856 powiadomień iRASFF. Przy czym na kategorię owoców i warzyw przypadło 10 podejrzeń. W podziale na rodzaj naruszenia zanotowano 65 przypadków ingerencji w produkt i 41 przypadków fałszowania dokumentów. Najliczniejsza grupa, 109 przypadków, dotyczyła naruszeń dorozumianych deklaracji.

Raport opisuje zafałszowanie żywności także w surowcach suszonych i mrożonych. Na przykład suszone owoce z Wietnamu zawierały niezadeklarowane siarczyny. Z kolei mrożone truskawki miały sfałszowane pochodzenie. W innej sprawie deklarowany barwnik z buraka okazał się syntetycznym barwnikiem reactive red 198.

Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2019/1715 definiuje powiadomienie o oszustwie jako niezgodność z podejrzeniem celowego działania. Działanie ma wprowadzić nabywcę w błąd i przynieść nienależną korzyść. Raport zaznacza, że podejrzenia nie są potwierdzonymi oszustwami.

Kontrola rynkowa wykryła w czerwcu 138 podejrzeń, a kontrola graniczna 30. Reklamacje konsumentów dały 24 zgłoszenia. Własne kontrole firm ujawniły 11 przypadków, a informacje od sygnalistów 3. Dlatego przygotuj dokumentację partii pod kontrolę rynkową, skoro to ona daje większość wykryć.

Typy oszustw według Codex Alimentarius

Komisja Codex Alimentarius przyjęła w listopadzie 2024 r. na etapie 5 projekt wytycznych o zapobieganiu oszustwom żywnościowym. Tak podaje komunikat CAC47. Projekt wymienia sześć typów: dodanie, substytucję, rozcieńczenie, podrabianie, fałszywe przedstawienie i zatajenie. Dlatego te kategorie przydadzą się jako słownik w ocenie podatności.

Ocena podatności na przykładzie jagody leśnej liofilizowanej

Liczba zgłoszonych oszustw żywnościowych wzrosła o 10 % w 2024 r. według danych FoodChain ID. Dane za 2025 r. wskazują podobny wzrost, według FoodNavigator. Ekspertka Karen Constable zaleca w tym artykule ustrukturyzowaną ocenę podatności na zafałszowanie żywności. Ocena ma objąć składniki, opakowania bezpośrednie i wyroby gotowe.

W zestawieniu oficjalnych raportów za 2024 r. owoce i warzywa znalazły się w pierwszej piątce kategorii. Obok nich wymieniono także napoje, żywność przetworzoną, nabiał i zboża. Dane z trzech baz, w tym FoodChain ID i HorizonScan, zestawiła Selvarani Elahi dla Food Authenticity Network, jak podaje FoodNavigator.

Jagoda leśna liofilizowana dobrze ilustruje metodę. Surowiec pochodzi ze zbioru w lesie, a jego proszek ma ciemny, jednolity kolor. Dlatego w ocenie zadaj pytania z trzech obszarów.

  1. Substytucja: czy tańszy owoc o podobnej barwie da się domieszać bez zmiany wyglądu proszku?
  2. Dodanie: czy barwnik lub nośnik może maskować niższą zawartość owocu?
  3. Fałszywe przedstawienie: czy dokument potwierdza deklarowane pochodzenie i sposób pozyskania?

Następnie przypisz każdemu pytaniu sposób weryfikacji. Może to być badanie profilu barwników, bilans masy partii albo dokument pochodzenia. W efekcie ocena podatności łączy się bezpośrednio z lit. b, c i d nowej definicji.

Wyniki oceny zapisz w dokumencie z datą i nazwiskiem osoby oceniającej. Jeśli dostawca zmieni kraj pochodzenia albo sposób pozyskania surowca, powtórz ocenę dla tej pozycji. Dzięki temu dokument pokaże inspektorowi, kiedy i na jakiej podstawie firma przeanalizowała ryzyko. Poza tym ułatwi rozmowę z audytorem standardu, który wymaga takiej analizy.

Co zapisać w specyfikacji, żeby ograniczyć ryzyko zarzutu

Art. 8 ust. 8 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 zobowiązuje dostawcę do przekazania odbiorcy danych potrzebnych do spełnienia jego obowiązków informacyjnych. Z kolei art. 7 ust. 1 lit. d zakazuje sugerowania, że składnik jest obecny, gdy zastąpiono go innym. Zatem te dwa przepisy wyznaczają minimum treści specyfikacji.

Art. 8 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 wskazuje cel prawa żywnościowego. Ma ono zapobiegać oszukańczym praktykom, fałszowaniu żywności i innym praktykom wprowadzającym konsumenta w błąd. Tym samym nowelizacja krajowa przekłada ten cel na konkretne sankcje.

Zapisz w specyfikacji surowca następujące elementy:, pełną nazwę owocu z nazwą łacińską, a przy deklarowanej odmianie także jej nazwę, kraj pochodzenia surowca świeżego i kraj liofilizacji, jeśli różnią się od siebie, skład procentowy z informacją o nośnikach i substancjach przeciwzbrylających albo o ich braku, zawartość netto opakowania zbiorczego i dopuszczalną tolerancję, sposób nadawania numeru partii, który pozwala powiązać dokument z workiem.

Dołącz także parametry fizykochemiczne kontrolowane w procesie liofilizacji, ponieważ pomagają wykryć odchylenie partii od wzorca.

Poproś także o pisemne powiadomienie o każdej zmianie pochodzenia lub składu przed wysyłką. Korespondencja w tej sprawie stanie się dowodem przy kontroli z art. 24 ust. 1 pkt 3.

Zachowaj również próbkę archiwalną z każdej partii do końca daty minimalnej trwałości. Gdy pojawi się podejrzenie, zlecisz wtedy badanie na materiale z tej samej partii. W praktyce próbka archiwalna i numer partii na worku tworzą razem ślad, który zweryfikuje inspektor.

Najczęstsze nieprawidłowości w kontrolach przetworów

IJHARS w kontroli przetworów owocowych i warzywnych z III kwartału 2023 r. sprawdził 107 podmiotów. Nieprawidłowości wykryto u 14 z nich, czyli u 13,1 %. Przede wszystkim dotyczyły oznakowania, zakwestionowanego w 23 partiach. W 11 partiach inspektorzy zakwestionowali parametry fizykochemiczne.

Przepisy przejściowe i terminy dla działu jakości

Art. 6 ustawy zmieniającej stanowi, że kontrole rozpoczęte i niezakończone przed 16 września 2026 r. prowadzi się według przepisów dotychczasowych. Art. 7 wprowadza wyjątek dla wymiaru kary. W związku z tym do naruszeń sprzed tej daty organ stosuje już nowe brzmienie art. 40a ust. 5 i 5a.

Ust. 5 w nowym brzmieniu każe uwzględnić stopień szkodliwości czynu i zakres naruszenia. Organ bierze pod uwagę także dotychczasową działalność podmiotu, wielkość przychodu i wartość kontrolowanych artykułów. Z katalogu usunięto wielkość obrotów, dlatego podstawą porównania jest przychód.

Sprawdź w tym miesiącu trzy rzeczy. Najpierw przejrzyj etykiety partii w magazynie pod kątem kompletności. Następnie porównaj deklaracje pochodzenia i odmiany z dokumentami dostawcy. Wreszcie zaktualizuj ocenę podatności, dopisując do niej nowe przesłanki z art. 3 pkt 10.

Dokumenty pochodzenia i specyfikacje dla surowców w ofercie dystrybutora liofilizowanych owoców SALESWAVE potwierdzamy dla konkretnej partii. Zakres dokumentacji ustalamy z działem jakości na etapie specyfikacji. Pełną ofertę surowców i warunki zamówień znajdziesz na stronie liofilizaty hurt dla producentów żywności.

Najczęściej zadawane pytania

Od kiedy obowiązuje nowa definicja, która opisuje zafałszowanie żywności?

Od 16 września 2026 r. Ustawę z 17 lipca 2026 r. ogłoszono 1 września 2026 r. w Dz.U. poz. 1154, a weszła w życie po 14 dniach.

Czy błąd w oznakowaniu kraju pochodzenia może oznaczać zafałszowanie?

Tak. Niezgodne z prawdą dane o pochodzeniu mieszczą się w lit. c nowej definicji artykułu zafałszowanego.

Czy za ten sam czyn grozi kara pieniężna i odpowiedzialność z art. 39k?

Wobec osoby fizycznej ustawa wyklucza podwójną sankcję. Po prawomocnym skazaniu z art. 39k decyzję o karze pieniężnej za ten sam czyn uchyla się z urzędu, a karę zwraca z odsetkami.

Czy kontrole wszczęte przed 16 września 2026 r. toczą się według nowych przepisów?

Kontrole rozpoczęte i niezakończone przed tym dniem prowadzi się według przepisów dotychczasowych. Tak stanowi art. 6 ustawy zmieniającej.

Przewijanie do góry